

హత్య ఎప్పుడు “మర్డర్” కాదు? – సెక్షన్ 304 పార్ట్-II IPC పై తెలంగాణ హైకోర్టు ముఖ్యమైన తీర్పు
నిరాకరణ (Disclaimer): ఈ వ్యాసం కేవలం న్యాయ అవగాహన మరియు విద్యాపరమైన ప్రయోజనాల కోసం మాత్రమే రూపొందించబడింది. ఇది న్యాయ సలహా కాదు. బార్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ ఇండియా నిబంధనలకు విరుద్ధంగా ఎటువంటి ప్రకటన లేదా క్లయింట్లను ఆకర్షించే ఉద్దేశం ఈ వ్యాసానికి లేదు.
పరిచయం
ఒక వ్యక్తి మరణానికి మరొకరి చర్య కారణమైనప్పుడు, ఆ నేరం “హత్య” (Murder) కింద వస్తుందా? లేక “హత్యకు సమానంకాని నేరపూరిత మానవ వధ” (Culpable Homicide Not Amounting to Murder) కింద వస్తుందా? అనే ప్రశ్న తలెత్తుతుంది.
ఇటీవల తెలంగాణ హైకోర్టు ఈ అంశంపై ఒక ముఖ్యమైన తీర్పును ఇచ్చింది. భార్య తన భర్తను కత్తితో పొడిచి మరణానికి కారణమైన కేసులో, సంఘటన జరిగిన పరిస్థితులను పరిశీలించి కోర్టు కీలక వ్యాఖ్యలు చేసింది.
కేసు నేపథ్యం
ప్రాసిక్యూషన్ కథనం ప్రకారం, భార్య తన భర్తను కత్తితో పొడవడంతో అతను మరణించాడు. మొదట పోలీసులు భారతీయ శిక్షాస్మృతి (IPC) సెక్షన్ 302 చదవబడిన సెక్షన్ 34 కింద చార్జిషీట్ దాఖలు చేశారు.
విచారణలో పలువురు సాక్షులను పరీక్షించి, కత్తి సహా పలు వస్తు మరియు పత్రాధారాలను కోర్టు ముందుంచారు.
విచారణ అనంతరం సెషన్స్ కోర్టు, ఇది సెక్షన్ 302 కింద హత్య కాదని, అయితే సెక్షన్ 304 పార్ట్-II IPC కింద శిక్షార్హమైన నేరమని నిర్ధారించింది. ఫలితంగా నిందితురాలికి నాలుగు సంవత్సరాల కఠిన కారాగార శిక్షతో పాటు జరిమానా విధించింది.
ఈ తీర్పును సవాలు చేస్తూ నిందితురాలు హైకోర్టును ఆశ్రయించింది.
హైకోర్టు ముందు ఉన్న ప్రధాన ప్రశ్న
ఈ కేసులో నిందితురాలి చర్య:
– సెక్షన్ 302 IPC కింద హత్యగా పరిగణించాలా?
లేక
– సెక్షన్ 304 పార్ట్-II IPC కింద, మరణం సంభవించే అవకాశం ఉందనే జ్ఞానం (Knowledge) ఉన్నప్పటికీ, మరణాన్ని కలిగించాలనే ఉద్దేశం (Intention) లేని చర్యగా పరిగణించాలా?
అనేది కోర్టు నిర్ణయించాల్సిన అంశం.
కోర్టు పరిశీలన
హైకోర్టు కేసులోని సాక్ష్యాలను మరియు సంఘటన జరిగిన పరిస్థితులను విశ్లేషించింది.
ఈ సంఘటన ఆకస్మిక వాగ్వాదం (Sudden Quarrel) సమయంలో జరిగిందని, ముందస్తు ప్రణాళిక లేదా కుట్రకు సంబంధించిన ఆధారాలు లేవని కోర్టు గుర్తించింది.
అయితే, కత్తితో పొడవడం వంటి చర్య వల్ల తీవ్రమైన గాయాలు లేదా మరణం సంభవించే అవకాశం ఉందనే విషయం నిందితురాలికి తెలిసి ఉండాలని కోర్టు అభిప్రాయపడింది.
అందువల్ల, సెక్షన్ 304 పార్ట్-II IPC కింద నేరం రుజువైందని కోర్టు నిర్ధారించింది.
“ఉద్దేశం” (Intention) మరియు “జ్ఞానం” (Knowledge) మధ్య తేడా
ఈ తీర్పు క్రిమినల్ న్యాయశాస్త్రంలోని ఒక ముఖ్యమైన సూత్రాన్ని వివరిస్తుంది.
ఉద్దేశం (Intention):
ఒక నిర్దిష్ట ఫలితాన్ని సాధించాలనే స్పష్టమైన సంకల్పం.
జ్ఞానం (Knowledge):
తన చర్య వల్ల కొన్ని పరిణామాలు సంభవించే అవకాశం ఉందని తెలిసి ఉండటం.
ఈ రెండు అంశాల మధ్య తేడానే చాలా సందర్భాల్లో సెక్షన్ 302 మరియు సెక్షన్ 304 పార్ట్-II మధ్య వ్యత్యాసాన్ని నిర్ణయిస్తుంది.
శిక్ష విషయంలో హైకోర్టు వైఖరి
హైకోర్టు నిందితురాలి దోష నిర్ధారణను కొనసాగించినప్పటికీ, శిక్ష విషయంలో కొంత సానుభూతితో వ్యవహరించింది.
సంఘటన ఆవేశంలో, ఆకస్మిక వాగ్వాదం సమయంలో, ముందస్తు ప్రణాళిక లేకుండా జరిగిందని కోర్టు భావించింది.
ఈ ప్రత్యేక పరిస్థితులను పరిగణనలోకి తీసుకొని, ట్రయల్ కోర్టు విధించిన నాలుగు సంవత్సరాల జైలు శిక్షను రద్దు చేసి, కేవలం ₹500 జరిమానాకు మాత్రమే పరిమితం చేసింది.
ఈ తీర్పు ద్వారా తెలుసుకోవాల్సిన ముఖ్యమైన అంశాలు
1. మరణం సంభవించిన ప్రతి కేసు తప్పనిసరిగా సెక్షన్ 302 కింద హత్య కాదు.
2. కోర్టులు ఉద్దేశం (Intention) మరియు జ్ఞానం (Knowledge) అనే అంశాలను జాగ్రత్తగా పరిశీలిస్తాయి.
3. ఆకస్మిక గొడవ, ముందస్తు ప్రణాళిక లేకపోవడం, ఆవేశంలో జరిగిన చర్యలు కొన్ని సందర్భాల్లో కేసును సెక్షన్ 304 పార్ట్-II పరిధిలోకి తీసుకురావచ్చు.
4. శిక్ష నిర్ణయించేటప్పుడు నేర స్వభావంతో పాటు నేరం జరిగిన పరిస్థితులను కూడా కోర్టులు పరిగణనలోకి తీసుకుంటాయి.
ముగింపు
ఈ తీర్పు క్రిమినల్ చట్టంలోని సూక్ష్మమైన వ్యత్యాసాలను స్పష్టంగా తెలియజేస్తుంది. ఒక వ్యక్తి మరణానికి కారణమైన ప్రతి చర్యను హత్యగా పరిగణించకుండా, నిందితుడి మానసిక స్థితి, సంఘటన జరిగిన పరిస్థితులు, ఉద్దేశం మరియు జ్ఞానం వంటి అంశాలను సమగ్రంగా విశ్లేషించడం అవసరమని ఈ తీర్పు తెలియజేస్తుంది.
న్యాయ విద్యార్థులు, న్యాయవాదులు మరియు సాధారణ పౌరులకు కూడా ఈ తీర్పు సెక్షన్ 302 మరియు సెక్షన్ 304 పార్ట్-II మధ్య తేడాను అర్థం చేసుకోవడానికి ఉపయోగపడే ముఖ్యమైన న్యాయ ఉదాహరణగా నిలుస్తుంది.
—
కేసు వివరాలు
కేసు పేరు: Reshma v. State of Andhra Pradesh
కోర్టు: తెలంగాణ హైకోర్టు
న్యాయమూర్తి: జస్టిస్ తిరుమల దేవి ఈడ
నిర్ణయ తేదీ: 01.04.2026
సారాంశం: భర్తను కత్తితో పొడిచి మరణానికి కారణమైన భార్యపై సెషన్స్ కోర్టు విధించిన నాలుగు సంవత్సరాల జైలు శిక్షను తెలంగాణ హైకోర్టు రద్దు చేసి, నిందితురాలిపై సెక్షన్ 304 పార్ట్-II IPC కింద దోష నిర్ధారణను కొనసాగిస్తూ కేవలం ₹500 జరిమానా మాత్రమే విధించింది. సంఘటన ఆకస్మిక వాగ్వాదం నేపథ్యంలో, ముందస్తు ప్రణాళిక లేకుండా, ఆవేశంలో జరిగిందని కోర్టు గుర్తించింది.
